Home / Uncategorized / Phân tích vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Phân tích vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt

(Văn mẫu lớp 12) Em hãy phân tích vở kịch Hồn Trương Ba da hàng thịt của tác giả Lưu Quang Vũ. (Bài phân tích văn của bạn Lưu Thị Thanh Thư)

Đề bài: Phân tích vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt của tác giả Lưu Quang Vũ

BÀI LÀM

       Lưu Quang Vũ được biết đến với tư cách là một nhà thơ. Song, ông lại gây tiếng vang và đặc biệt được hâm mộ với tư cách là nhà viết kịch tài ba. Vào những năm tám mươi, kịch Lưu Quang Vũ một thời chiếm lĩnh các sân khấu kịch, tạo nên sức hút lớn với công chúng yêu văn nghệ. Trong số rất nhiều vở kịch nổi tiếng của ông thì “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” cũng được đánh giá là một tác phẩm xuất sắc. Vở kịch chứa đựng những trải nghiệm, suy ngẫm sâu sắc về nhân sinh, về hạnh phúc; đồng thời cũng mang tư tưởng phê phán những tiêu cực trong lối sống đương thời.

Loading...

      “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” được xây dựng theo hướng khai thác và viết tiếp cốt truyện dân gian. Trong truyện cổ dân gian, Trương Ba chết nhập xác anh hàng thịt dẫn đến vụ tranh chấp chồng của hai người vợ phải đưa ra xử. Cuối cùng, vợ Trương Ba thắng kiện đưa chồng về. Có thể nói, truyện cổ dân gian đã tuyệt đối hóa vai trò của linh hồn, coi nhẹ thể xác, nên khi Trương Ba mượn được thể xác của người Hàng thịt thì Trương Ba coi mình là Trương Ba hoàn toàn trong ý thức, trong tình cảm, trong tính cách, không băn khoăn gì về hình dạng của mình. Vợ Trương Ba, khi thấy chồng là thân xác anh hàng thịt nhưng tâm trí là Trương Ba – chồng mình cũng không băn khoăn gì, chấp nhận và vui vẻ chung sống. Vợ anh hàng thịt chỉ thấy đơn giản là hình dạng chồng mình sống lại nên đấu tranh khiếu kiện giành giật về cho mình, mặc dù anh ta đã nói anh ta là Trương Ba và chạy về nhà Trương Ba. Ở đây, câu chuyện mang một tư tưởng triết học có phần đơn giản – đề cao, tuyệt đối hóa linh hồn, không để ý đến mối quan hệ giữa thể xác và linh hồn, tách rời linh hồn và thể xác, coi thể xác chỉ như cái túi đựng linh hồn. Lưu Quang Vũ khai thác tình huống kịch bắt đầu từ chỗ kết thúc tích truyện dân gian. Khi hồn Trương Ba được sống “hợp pháp” trong xác anh hàng thịt, mọi chuyện càng trở nên eoe le, rắc rối hơn. Cuối cùng, đau khổ, tuyệt vọng khiến hồn Trương Ba phải cầu xin Đế thích cho mình được chết hẳn. Với cách xây dựng tình huống và giải quyết xung đột như vậy, Lưu Quang Vũ đã gửi gắm một triết lí sâu sắc về lẽ sống, lẽ làm người: cuộc sống thật đáng quý nhưng không thể sống thế nào cũng được. Nếu sống vay mượn, chắp vá, không có sự hòa hợp giữa thể xác và tâm hồn, giữa nhân cách với nhu cầu vật chất thì chỉ là bi kịch mà thôi. Cuộc sống sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa và hạnh phúc khi con người được sống là chính mình mà thôi.

      Tài năng bậc thầy của Lưu Quang Vũ trong “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” được thể hiện trên nhiều phương diện nhưng có lẽ nổi bật nhất là trong việc xây dựng cảnh và đối thoại. Kịch tính thể hiện trong những mâu thuẫn bên trong và bên ngoài nhân vật. Ngôn ngữ nhân vật được diễn tả sinh động, đối thoại thấm đẫm triết lí nhân sinh.

      Nhân vật Trương Ba, sau mấy tháng sống trong cảnh”bên trong một đằng, bên ngoài mọt nẻo” đã ngày càng trở nên xa cách với người thân, bạn bè và tự chán ghét chính mình. Trương Ba cảm thấy không thể mãi sống trong thân xác kềnh càng, thô lỗ của anh hàng thịt và muốn được tách ra. Nhà văn đã sáng tạo ra đoạn đối thoại đầy ý nghĩa giữa hồn Trương ba và xác hàng thịt. Xác hàng thịt mỉa mai, giễu cợt khiến Trương Ba càng rơi vào đau khổ, bế tắc. Tuyệt vọng hơn là thái độ cư xử xa lạ của những người thân trong gia đình. Trương Ba gọi Đế Thích xuống, khi hai người đang đối thoại thì cu Tị chết. Đế Thích gợi ý cho Trương Ba rời khỏi xác anh hàng thịt để nhập vào xác cu Tị. Nhưng với sự “trải nghiệm” đầy thấm thía và những hình dung nghịch cảnh khi phải sống trong thân xác một đứa trẻ, Trương Ba đã xin cho cụ Tị được sống còn mình được chết.

      Bằng tài năng nghệ thuật bậc thầy, Lưu Quang Vũ đã dựng lên hai cuộc đối thoại đặc sắc ( đối thoại giữa hồn Trương Ba với xác hàng thịt, với Đế Thích) cùng với nhiều đối thoiaj khác (với vợ, với con cái Gái, với chị con dâu) để đẩy xung đột nội tâm nhân vật lên đến đỉnh điểm. Cũng nhờ đối thoại, những triết lí nhân sinh, ý nghĩa tư tưởng được phát biểu một cách sâu sắc, thấm thía.

       Trước khi có cuộc đối thoại với xác anh hàng thịt, Lưu Quang Vũ đã để hồn Trương ba “ngồi ôm đầu một hồi lâu rồi vụt đứng dậy” với lời độc thoại nội tâm đầy ám ảnh: “Không. Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi! Tôi chán cái chỗ ở không phải là của tôi này lắm rồi! Cái thân thể kềnh càng, thô lox này, ta bắt đầu sợ mi, ta chỉ muốn rời xa mi tức khắc! Nếu cái hồn của ta có hình thù riêng nhỉ, để nó tách ra khỏi cái xác này dù chỉ một lát”. Qua lời độc thoại này, có thể thấy hồn Trương Ba đang rơi vào trạng thái vô cùng bức bối, đau khổ. Những câu cảm thán ngắn, dồn dập cùng ước nguyện của hồn Trương Ba đã nói hết tất cả. Hồn Bức bối, đau khổ vì phải sống trong chính cái thân xác mà mình ghê tởm, vì mình không còn là mình nữa. Không còn là một người làm vườn chăm chỉ, yêu thương vợ con, quan tâm hàng xóm láng giềng; Trương Ba bây giờ thô lỗ, vụng về và phũ phàng.

        Trong cuộc đối thoại với xác hàng thịt, hồn Trương Ba ở vào thế yếu, đuối lí bởi xác nói những điều mà dù muốn hay không hồn vẫn phải thừa nhận. Đó là khi ông đứng cạnh vợ anh hàng thịt với “tay chân run rẩy”, “hơi thở nóng rực”, “cổ nghẹn lại” và “suýt nữa thì”…Đó là cảm giác “xao xuyến” trước những món ăn mà trước đây Trương Ba cho nó là phàm tục. Đó là cái lần ông tát con ông “tóe máu mồm máu mũi…”. Xá hàng thịt đã gợi lại tất cả những sự thật khiến hồn Trương Ba thyaas xấu hổ, ti bỉ. Không những thế, xác hàng thịt còn cười nhạo vào cái lí lẽ mà ông đưa ra để ngụy biện: “Ta vẫn còn có một đời sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn”. Trong cuộc đối thoại, xác anh hàng thịt có lượng hội thoại dài với chất giọng hả hê khi thì mỉa mai cười nhạo, khi thì lên mặt dạy đời, chỉ trích, châm chọc còn hồn Trương Ba chỉ buông những lời thoại ngắn nhát gừng kèm những thiếng kêu than. Chính tại đây đã cho thấy sự yếu thế của hồn trước xác. Thực chất, những gì mà xác anh hàng thịt nói chính là những gì hồn Trương Ba đã cảm thấy mà không dám nói ra, nhận thấy mà không muốn thừa nhận. Bởi vậy, hồn không chỉ đau khổ mà còn vô cùng xấu hổ trong cuộc đối thoại với xac hàng thịt.

        Nỗi đau khổ, tuyệt vọng của Trương Ba được đẩy lên cao traò trong cuộc đối thoại với những người thân. Đầu tiên là người vợ mà ông hết mực yêu thương. Trước một Trương Ba đã đổi khác, bà vô cùng buồn bã và cứ nhất quyết đòi bỏ đi. Đối với bà “ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương ba làm vườn ngày xưa” vì vậy  “đi đâu cũng được…còn hơn là thế này”. Cái gái, cháu ông thì một mực khước từ tình thân “tôi không phải cháu ông…ông nội tôi chết rồi”. Cái gái yêu quý ông nội bao nhiêu thì giờ đây nó ghét hận ông bấy nhiêu. Trong con mắt trẻ thơ, nó chỉ biết ông là “lão đồ tể” với “bàn tay giết lợn”, bàn chân “to bè như cái xẻng” đã làm gãy tiệt cái chồi non và “giẫm nát cả cây sâm quý mới ươm” trong mảnh vườn của ông nội nó. Nó hận ông làm gãy nát chiếc diều của cu Tị để trong cơn sốt mê man nó cứ khóc, cứ tiếc, cứ bắt đền. Với nó “ông nội đời nào thô lỗ, phũ phàng như vậy”. Sự chối từ của cái Gái còn trở nên quyết liệt và dứt khoát khi nó một mực xua đuổi: “Ông xấu lắm, ác lắm. Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!”. Chị con dâu ông là người sâu sắc hiểu điều hơn lẽ thiệt. Chị biết ông khổ, “khổ hơn xưa nhiều lắm”, chị cũng thương bố rơi vào tình cảnh trớ trêu. Thế nhưng, trước cảnh gia đình sư sắp tan hoang cả, chị không khỏi đau xót mà thốt  lên: “ Thầy bảo con: Cái bên ngoài là không đáng kể, chỉ có cái bên trong, nhưng thầy ơi, con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn thấy…mỗi ngày thầy một đổi khác dần, mất mát dần, tất cả cứ lệch lạc nhòa mờ dần đi, đến nỗi có lúc chính con cũng không nhận ra thầy nữa…”Đối với những người thân của Trương Ba, cái ngày chôn ông xuống đất có đau có khổ cũng không khổ bằng bây giờ”.

        Những cuộc đối thoại, từng người, từng người với giọng điệu cách nói của riêng mình đã khiến cho nỗi cay đắng của Trương Ba lớn dần lên đến mức không thể chịu đựng nổi. Đặc biệt sau hàng loạt câu hỏi tuyệt vọng của chị con dâu: “thầy ơi, làm sao, làm sao giữ được thầy ở lại, hiền hậu, vui vẻ, tốt lành như thầy của chúng con khi xưa? Làm thé nào thầy ơi” thì nỗi cay đắng của Trương ba bị đẩy lên đỉnh điểm, quá sức chịu đựng của ông.

      Chính trong cái lúc cao trào ấy, Lưu Quang Vũ lại để Trương Ba lại một mình, đối diện với chính bản thân mình bằng những lời độc thoại đầy chua chát. “Mày đã thắng thế rồi đấy cái thân xác không phải của ta ạ…Nhưng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục mày, tự đánh mất mình? “Chẳng còn cách nào khác” Mày nói thế hả? Nhưng có thật là không còn cách nào khác? Có thật không còn cách nào khác? Không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần!” Lời độc thoại này đã cho thấy sự quyết liệt, dứt khoát trong suy nghĩ của Trương Ba. Ông cần tìm cách giải thoát mình khỏi nghịch cảnh éo le đầy đau khổ hiện tại.

        Trương Ba châm hương gọi Đế Thích, cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với Đế Thích thể hiện những quan niệm về hạnh phúc, về lẽ sống và cái chết đầy sâu sắc. Trương Ba nói: “Không thể sống bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn…” , “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải của người khác là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt. Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống nhưng sống như thế nào ông không cần biết”. Đây được xem là hai lời thoại đặc biệt thấm thía và mang tính triết lí sâu sắc. Con người vốn là một thể thống nhất, hồn xác hài hòa. Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi. Khi con người bị chi phối bởi những nhu cầu bản năng thì đừng đổ tội cho thân xác, đề cao cái vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn. Thêm vào đó, sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá là một cuộc sống vô nghĩa. Sống thì phải sống sao cho ra con người, không thể thế nào cũng được. Qua lời đối thoại với Đế Thich, có thể thấy, Trương Ba đã hoàn toàn ý thức rõ ràng về tình cảnh trớ trêu của bản thân, sự vênh lệch giữa hồn và xác; đồng thời chứng tỏ quyết tâm giải thoát dứt khoát của ông.

       Quyết định xin Đế Thích cho cu Tị được sống còn mình được chết hẳn của Trương Ba là cả một quá trình diễn biến logic. Trương Ba đã thử hình dung mình trong thân  xác một đứa bé và thấy bao nhiêu sự rắc rối và vô lí xảy ra. Nhận thức tính táo ấy cùng với tình thương con của mẹ cu Tị đã đưa đến quyết định dút khoát. Với quyết định này, Trương Ba đã chứng tỏ bản chất con người nhân hậu, sáng suốt và giàu lòng tự trọng.  Ở đoạn kết vở kịch, cái chết của cu Tị được xem chi tiết quan trọng đẩy nhanh diến biến kịch đến chỗ mở nút, triệt để giải quyết uẩn ức trong lòng Trương Ba. Khi Đế Thích đồng ý với nguyện vọng của mình, trương Ba đã nói: “Lạ thật, từ lúc tôi co đủ can đảm để đi đến quyết định này, tôi bỗng cảm thấy mình lại là Trương Ba thật, tâm hồn tôi trở lại thnah thản và trong sáng như xưa”. Ông thanh thản vì thoát được nghịch cảnh, vì làm được một việc tốt. Trương Ba chết đê lại sự sống, thắp lên nguồn sáng giữa cuộc đời. Đó là cách ứng xử tuyệt vời và lấp lánh tính nhân văn cao quý.

         “Hồn Trương Ba da hàng thịt” là một vở kịch mang tinh triết lí sâu sắc về nhân sinh và hạnh phúc con người. Bên cạnh đó, Lưu Quang Vũ cũng góp tiếng nói vào việc phê phán những tiêu cực, lệch lạc trong lối sống xã hội đương thời. Con người có nguy cơ chạy theo những ham muốn vật chất bản năng tầm thường , lối sống hưởng thụ biến con người thành những kẻ phàm phu, thô bỉ. Cùng với đó, việc vin vào cớ tâm hồn mới quý, đời sống tinh thần mới đáng trọng mà bỏ qua việc chăm lo đến đời sống sinh hoạt vật chất, không phấn đấu cho hạnh phúc trọn vẹn. Ngoài ra, vở kịch còn phản ánh một vấn  đề nổi cộm đó là hiện tượng sống giả, không dám là chính mình. Đây là nguy cơ đẩy con người đến chỗ băng hoại nhân cách đạo đức, rất  đáng báo động.

     Lưu Quang Vũ đã ra đi khi tuổi đời còn trẻ trong một tai nạn thương tâm nhưng với những gì ông đã gây dựng và để lại, ông mãi mãi không chết. Bằng những thành công của mình, khoảng trống mà nhà viết kịch tài ba ấy để lại cho nền sân khấu kịch Việt Nam vĩnh viễn không ai có thể lấp đầy. Với “Hồn Trương Ba da hàng thịt” Lưu Quang Vũ đã cho thấy cuộc vật lộn dai dẳng giữa thể xác và tâm hồn để đòi lại sự thống nhất, để là chính mình. Qua vở kịch, ông muốn gửi đi thông điệp: Con người hãy là chính mình, đừng sống vô nghĩa bằng những thân xác mượn!”

Loading...

Check Also

Phan-tich-nhan-vat-co-Hien-trong-Mot-nguoi-Ha-Noi

Phân tích nhân vật cô Hiền trong Một người Hà Nội

Phân tích nhân vật cô Hiền trong Một người Hà Nội Bài làm “Chẳng thơm …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *