Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 11 / Phân tích truyện ngắn Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam

Phân tích truyện ngắn Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam

(Soạn văn lớp 11) Em hãy phân tích truyện ngắn Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam (Bài phân tích văn của bạn Nguyễn Hoàng Lan)

Đề bài: Phân tích truyện ngắn Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam.

BÀI LÀM

       Thạch Lam (1910- 1942) được biết đến là một nhà văn lãng mạn của thời đại “mưa phùn” và “những buổi hoàng hôn”. Sáng tác của ông thường đi sâu khai thác nội tâm nhân vật với những cảm xúc, cảm giác mơ hồ, mong manh mà tinh tế. Sự đan cài, xen kẽ giữa hiện thực và lãng mạn, tự sự và trữ tình thi vị đã tạo nên một Thạch Lam với phong cách nghệ thuật đặc thù khó lẫn. Truyện ngắn Hai đứa trẻ rút từ tập “Nắng trong vườn” (1938) là tác phẩm xuất sắc tiêu biểu cho đời văn và phong cách Thạch Lam. Tác phẩm đã tái hiện một xã hội ngột ngạt, tăm tối với những số phận cơ cực, mong manh nhưng chứa đựng khát vọng sống cao đẹp.

Loading...

         Đến với Hai đứa trẻ, người đọc có thể nhận ra những đặc trưng độc đáo trong phong cách nghệ thuật Thạch Lam. Câu chuyện không có cốt truyện, không xung đột kịch tính, không tính cách nhân vật rõ ràng. Từng dòng, từng dòng văn giống như một chuỗi những xúc cảm nhẹ nhàng lan tràn trên trang giấy. Có lẽ vì thế mà người ta gọi truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam là bài thơ bằng văn xuôi.  Với ngòi bút tinh tế cùng tài hoa độc đáo như vậy, Thạch Lam đã phác họa những hình tượng nhân vật cùng với hoàn cảnh sống có sức hút mạnh mẽ. Khung cảnh phố huyện nghèo, bé nhỏ, chật chội vào thời khắc ngày sắp tàn. Và, nổi bật lên trên cái nền tăm tối ấy là những kiếp người tàn quẩn quanh, bế tắc, tiêu biểu là hai chị em Liên.

       Cảnh ngày tàn nơi phố huyện nghèo được miêu tả qua con mắt trẻ thơ hồn nhiên của hai chị em Liên và An. Mở đầu câu chuyện là khung cảnh buổi chiều tàn đậm chất thơ: “Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn. Dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời…Một chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào…” Bức tranh ấy tuy đẹp nhưng ẩn ở trong đó là cả một nỗi buồn mà người vẽ đã cố ý che lấp bằng những mảng màu sặc sỡ. Đó là nỗi buồn của sự tàn phai, đìu hiu và cô tịch. Bầu trời đỏ rực với những áng mây hồng không được miêu tả ở độ rực rỡ, chói lọi nhất mà lại ở tại thời điểm sắp tàn, dấu hiệu của sự lụi tắt đã đến gần. Cũng giống như con người khi đã đi về bên kia con dốc cuộc đời, sức sống chỉ tính bằng giây phút và cái chết là không thể tránh khỏi. Đó mới chính là mục đích của Thạch Lam. Tồn tại càng rực rỡ, huy hoàng thì mất đi càng đau thương tột độ.

       Để chứng minh cho điều đó, Thạch Lam gần như đã sử dụng màu đen đặc của bóng tối làm nền cho câu chuyện của mình. Chút ánh sáng nhỏ nhoi của hừng đông ngày tàn đã không đủ níu kéo ban ngày. Bóng tối sập xuống càng đậm đặc và đáng sợ. Qua cảm nhận của nhân vật Liên, hình ảnh bóng tối được nhắc đến liên tục. Bóng tối bao phủ khắp nơi, bao trùm cảnh vật. “Đường phố và các ngơ con dần dần chứa đầy bóng tối”. “Tối hết cả, con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà, các ngơ vào làng lại sẫm đen hơn nữa”. “Đêm tối vẫn bao bọc chung quanh, đêm của đất quê, và ngoài kia, đồng ruộng mênh mang và yên lặng”.Cả truyện ngắn, chúng ta có thể đếm được khoảng 30 chữ tối. Chính bóng tối dày đặc, đan cài mọi ngóc ngách như vậy đã giúp Thạch Lam tái hện một cách chân thực, ngắn gọn nhất về một hoàn cảnh sống tăm tối, tù túng và ngột ngạt nơi phố huyện.

        Trong bối cảnh đó, hình ảnh những con người nhỏ bé, đáng thương được khắc họa càng khiến người đọc không thôi day dứt, buồn rầu. Đó là những kiếp người tàn, sống lay lắt, vất vưởng không thấy ngày mai. Dường như bóng tối của ngoại cảnh đã tràn cả vào cuộc sống của con người khiến họ trở nên bế tắc, tuyệt vọng.

          Đầu tiên là nhân vật chính – hai chị em Liên. Chúng là những đứa trẻ chuyến về từ thành phố phồn hoa vẫn quen với cuộc sống đầy đủ, ngọt ngào. Thế nhưng, gia cảnh sa sút đã buộc chúng phải từ bỏ những thú vui, hạnh phúc con trẻ để lao vào cuộc sống mưu sinh với quán hàng nhỏ. Cuộc sống của chúng cũng tẻ nhạt, quanh quẩn nơi phố nghèo “đêm nào Liên và em cũng phải ngồi trên chiếc chõng tre dưới gốc bàng với cái tối của quang cảnh phố xung quanh”. Cuộc sống cứ lặp đi lặp lại trôi qua chỉ vậy, nỗi buồn ám ảnh vào trong tâm trí của hai chị em Liên và An. Còn những người xung quanh họ cũng chẳng khá hơn. Đó là “Mấy đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi. Chúng nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre, hay bất cứ cái gì có thể dùng được của các người bán hàng để lại”. Hồ Chí Minh từng nói “Trẻ em như búp trên cành/Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”. Thế nhưng những đứa trẻ trong truyện ngắn này lại không thể được hưởng niềm hạnh phúc của trẻ thơ. Cũng giống như chị em Liên, cuộc sống khó khăn đã tự trao cho những đứa trẻ những gánh mưu sinh oằn trĩu đôi vai bé nhỏ. Đáng thương hơn nữa là chúng lại phải kiếm ăn trên đống phế phẩm của phiên chợ quê nghèo. Tiếp đến là mẹ con chị Tí, ngày mò cua bắt tép, tối đến dọn hàng nước dưới gốc bàng, “chả kiếm được bao nhiêu nhưng chiều nào chị cũng dọn hàng từ chập tối đến đêm”. Là bà cụ Thi “hơi điên” với tiếng cười khanh khách lẫn vào bóng tối. Hay là cảnh bần hàn của gia đình bác xẩm dùng tiếng đàn, tiếng hát mưu sinh nhưng “chưa có khách nghe” thỉnh thoảng góp chuyện bằng mấy tiếng đàn bầu rung lên bần bật. Bác phở Siêu với gánh hàng là thứ quà xa xỉ ít ai mua được, chẳng có khách nhưng vẫn dọn ra chờ đợi. Chừng ấy kiếp người lầm than, tàn tạ như đang cố cựa quậy, vùng vẫy trong tuyệt vọng, tối tăm mà mãi mãi không tìm ra lối thoát.

        Cuộc sống của con người không phải không có ánh sáng. Ánh sáng phát ra từ ngọn đèn của chị Tí, của cái bếp lửa gánh hàng bác phở Siêu, của ngọn đèn hoa kỳ vặn nhỏ…Nhưng chúng vốn chỉ là những ánh sáng nhỏ nhoi, mờ nhạt không thể đủ sức gạt đi đêm đen, mang lại ngày mai tươi sáng. Thế nhưng, ở họ luôn tồn tại những tình cảm đáng quý, đáng trân trọng. Cô bé Liên, gia cảnh không khá giả gì nhưng khi thấy những đứa trẻ con nhà nghèo bới rác, cô bé vô cùng đồng cảm và thương xót dù “chẳng có gì để cho chúng”. Tất cả con người trong Hai đứa tre dù nghèo đói, bế tắc đến quẩn quanh, mòn mỏi cũng không nghĩ đến việc bán rẻ nhân cách, tâm hồn. Cái nghèo không làm con người tha hóa, độc ác mà “chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”. Bằng chứng là tất cả những con người mòn mỏi ấy cũng như chị em Liên luôn cố thức đợi đoàn tàu đêm đi qua. Đoàn tàu mang theo ánh sáng rực rỡ phồn hoa, âm thanh huyên náo sẽ phần nào xua tan màn đêm ngột ngạt dù trong giây lát.  

     Hai đứa trẻ là một mảnh hồn tạo nên bầu trời văn chương Thạch Lam. Tác phẩm là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hiện thực và lãng mạn, là căn nhà tranh của những người khốn khổ: gia đình Liên, chị Tí, bác phở Siêu, gia đình bác sẩm – những con người mà cuộc sống của họ leo lắt như ngọn đèn mờ trước gió, họ “từ từ đi trong đêm” lặng lẽ và u tối. Cũng giống như nhiều tác phẩm thuộc loại truyện tâm tình, Hai đứa trẻ hoàn toàn không có cốt truyện và rất hiếm sự kiện. Luồng sinh khí lan tràn khắp tác phẩm chính là tâm trạng nhân vật với những cảm xúc, cảm giác mơ hồ, mong manh, tinh tế. Không có cốt truyện, sư kiện diễn ra chỉ được quan tâm đặc tả trong khoảnh khắc ngắn ngủi và chính điều đó làm nên kiểu thời gian ngưng trọng, trì trệ của tác phẩm. Trong dòng thời gian ấy, con người cứ tiếp tục quay quắt, mòn mỏi và chết dần chết mòn trong tăm tối, tuyệt vọng. Bên cạnh đó, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của Thạch Lam cũng rất tài tình. Ông đã diễn tả hết sức tinh tế tâm hồn nhạy cảm, giàu lòng nhân ái của cô bé Liên trước cuộc sống và con người nơi phố huyện nghèo. Bằng cặp mắt xanh trong của cô gái mới lớn, nhà văn đã khiến cho những hoàn cảnh éo le kia càng trở nên day dứt, đáng thương. Nhà văn hóa thân vào nhân vật để nhân vật bày tỏ tâm sự. Vì thế, tuy là truyện mà tác phẩm như một bài thơ, một cuốn nhật ký của tâm hồn. Tuy chỉ nói đến cái khoảnh khắc ngày tàn nhưng truyện ngắn lại có dáng dấp của nghìn ngày. Thực chất, đó chính là cái vòng luẩn quẩn gặm nhắm tâm hồn con người.

      Qua truyện ngắn Hai đứa trẻ, Thạch Lam đã gián tiếp phản ánh và tố cáo xã hội ngột ngạt, tù đọng. Chính xã hội ấy đã đẩy con người vào một cuộc sống mất hết ý nghiã, bị dồn đến chân tường bế tắc. Với ngòi bút nhẹ nhàng và thấm đẫm tâm sự, nhà văn cũng hướng đến bày tỏ niềm thương xót, cảm thông sâu sắc với những kiếp người nghèo khổ, nhỏ bé trong xã hội. Ông khát khao có thể  giúp họ thay đổi cảnh nghèo khổ, tối tăm để vươn tới cuộc sống tốt đẹp hơn. Đó là lí do tại sao văn chương lãng mạn nói chung và truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam nói riêng lại có sức sống mãnh liệt và lâu bền đến vậy.

>>> Xem thêm:

Loading...

Check Also

Phân tích tình huống truyện độc đáo trong Vợ nhặt cuả Kim Lân

(Soạn văn lớp 12) Em hãy phân tích tình huống truyện độc đáo trong truyện …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *