Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 11 / Phân tích nhân vật Chí Phèo

Phân tích nhân vật Chí Phèo

 (Soạn văn lớp 11) Phân tích nhân vật Chí Phèo (Bài phân tích văn của bạn Vũ Minh Phương)

Đề bài: Phân tích nhân vật Chí Phèo

BÀI LÀM

           Nhắc đến khuynh hướng văn học hiện thực phê phán, chúng ta không thể không kể đến nhà văn Nam Cao. Nhân vật trong tác phẩm của ông là những người nông dân nghèo với số phận bi thảm dưới ách thống trị, áp bức của phong kiến, thực dân. Tình trạng “một cổ hai tròng” khiến cho những con người thấp cổ bé họng dưới đáy xã hội bị chà đạp, tàn phá về cả nhân hình lẫn nhân tính. Nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao là một ví dụ điển hình cho những kiếp người nhỏ bé, vô vọng đó. Chí Phèo khốn khổ bị bần cùng hóa, lưu manh hóa. Thế nhưng, ở đâu đó trong “con quỷ dữ” đáng sợ ấy vẫn luôn khuất lấp vẻ đẹp tâm hồn và nhân phẩm cao quý đáng trân trọng.

Loading...

           Trong lịch sử văn chương Việt Nam có không ít nhân vật khổ đau, cô độc. Tuy nhiên, có lẽ phải đến Chí Phèo người ta mới ngỡ ngàng nhận ra y là hiện thân đầy đủ nhất cho nỗi cùng cực, bất hạnh của kiếp người. Cuộc đời Chí Phèo là một chuỗi những bi kịch lớn. Đó là bi kịch bị cự tuyệt, bi kịch bị tha hóa bởi xã hội thực dân phong kiến. Chính những đau khổ trái ngang ấy đã đẩy số phận, cuộc đời Chí Phèo đến bên bờ vực tuyệt vọng, không lối thoát.

          Chí Phèo sinh ra trong đói nghèo, tủi nhục, cô độc; tồn tại trong sự ghê sợ ghẻ lạnh của người đời và chết đi cũng trong đói nghèo, tủi nhục, cô độc. Ở làng Vũ Đại, Chí Phèo là ‘thằng cùng hơn cả dân cùng”. Cuộc đời, số mệnh của y là một “con số không to tướng” (Lỗ Tấn): không cha không mẹ, không họ hàng thân thích, không nhà không cửa, không một thước đất cắm dùi. Ngay từ khi được sinh ra, Chí Phèo đã bị vứt khỏi lề cuộc sống. Y là đứa trẻ bị bỏ rơi “trần truồng, xám ngắt trong cái váy đụp bên cạnh lò gạch”. Chí Phèo được một anh đi thả ống lươn nhặt về và được một bác phó cối không con nuôi lớn. Vận mệnh của đứa con hoang ấy chỉ trông mong vào sự may mắn tình cờ và lòng trắc ẩn của những kẻ qua đường. Một đứa trẻ vô tội bị chính người thân thiết nhất, máu mủ duy nhất vứt bỏ, hỏi sao không đáng xót thương!

         Rồi đến khi bị tha hóa, trở thành con quỷ dữ, Chí Phèo tồn tại cũng trong sự khinh bỉ, ghê sợ của mọi người. Không phải ngẫu nhiên mà Nam Cao mở đầu tác phẩm bằng hình ảnh Chí Phèo vừa đi vừa chửi. Qua những tiếng chửi, Chí Phèo hiện lên là một kẻ cô độc tuyệt đối. Chửi trời, nghĩa là y đối lập với tạo hóa. Chửi đời, nghĩa là y đối lập với xã hội. Chửi cả làng Vũ Đại, nghĩa là y đối lập với quê hương. Khi Chí Phèo “chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn” là y đang đối lập với tất cả mọi người ( vì có ai thèm chửi nhau với Chí Phèo đâu). Cuối cùng, Chí Phèo chửi “đứa chết mẹ nào đã đẻ ra thân hắn” là y tự đối lập với nguồn gốc và sự tồn tại của mình. Mặc dù Chí Phèo tồn tại giữa cộng đồng nhưng không ai thèm đếm xỉa đến y, không ai coi y là người nữa. Khát khao được giao tiếp, được liên hệ với xã hội loài người nhưng bị cự tuyệt. Đáp lại lời y chỉ là tiếng sủa vang của mấy con chó. Dường như, Chí Phèo chỉ có mối liên hệ duy nhất với loài vật. Là người nhưng không được cộng đồng  người thừa nhận, còn gì đau xót, bi thảm và cô độc hơn thế. Ngay cả cái mơ ước chung sống với người phụ nữ xấu đến ma chê quỷ hờn của y cũng bị cự tuyệt. Có thể nói, Chí  Phèo đã sống cuộc sống tăm tối, u mê, lạc lõng như một con vật.

          Khi Chí Phèo giết Bá Kiến rồi tự sát, y chết cái chết thê thảm của một kẻ cô độc cùng đường. Cả làng Vũ Đại xôn xao, có người mừng ra mặt. Bá Kiến dẫu sao cũng còn có vợ con hắn khóc thương. Còn Chí Phèo, ai khóc cho y? Người đáng lẽ phải dành cho y đôi giọt nước mắt là Thị Nở vì đã ăn nằm với nhau như vợ chồng cũng không hề nhỏ một giọt nước mắt. Còn gì đau đớn hơn!

         Vậy, nguyên nhân gì đã đẩy Chí Phèo vào con đường tội lỗi? Ai biến Chí Phèo thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại bị xã hội khước từ? Ở đây, Nam Cao đã lên tiếng tố cáo mãnh liệt bản chất của xã hội thực dân phong kiến. Vẫn biết, tội lỗi của Chí Phèo một phần trách nhiệm là của chính hắn. Nhưng trước tiên là cái chế độ xã hội thực dân phong kiến khủng khiếp luôn sẵn sàng vây hãm, chà đạp, bóp méo những con người lương thiện.

         Thực chất, Chí Phèo vốn là “một anh canh điền hiền lành, lương thiện”.  Tuổi thơ “ bơ vơ hết đi ở cho nhà này lại đi ở  cho nhà khác”. Trưởng thành thì “làm canh điền cho ông lí Kiến”. Anh ta đã từng sống cuộc sống lao động cực khổ, kiếm miếng ăn bằng chính mồ hôi, sức lao động của mình. Người nông dân hiền lành ấy từng có ước mơ hết sức giản dị, tốt đẹp. Đó là một gia đình nhỏ “chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải. Có thì nuôi thêm dăm ba con lợn…”. Đặc biệt, lúc này, trong con người y còn có ý thức về nhân phẩm, cũng có lòng tự trọng, biết liêm sỉ. Tuy còn trẻ nhưng Chí Phèo cũng phân biệt được đâu là tình yêu chân chính với thói dâm dục xấu xa. Khi bị bà ba Bá Kiến gọi lên bóp chân, Chí Phèo “chỉ thấy nhục chứ yêu đương gì”.

           Nếu cuộc đời Chí Phèo cứ như vậy mà tiếp diễn thì có lẽ Chí Phèo sẽ lấy vợ sinh con, sống cuộc sống bần cùng cố nông nhưng vui vẻ như y mơ ước. Thế nhưng,  xã hội không cho Chí Phèo quyền được hưởng cái hạnh phúc nhỏ bé ấy. Sự xuất hiện của Bá Kiến, đại diện cho tầng lớp thống trị bạo tàn, vô lí, độc đoán đã làm cuộc đời Chí Phèo hoàn toàn thay đổi. Y chìm nghỉm trong bóng đen bi kịch tha hóa. Cuối cùng trở thành tên lưu manh người người khinh ghét.

          Bi kịch bắt đầu khi Bá Kiến vì một cơn ghen vô lý, không đâu, đường hoàng đẩy Chí Phèo vào tù. Nhà tù thực dân biến Chí Phèo thành con người khác hẳn cả về ngoại hình và nhân phẩm. Chí Phèo trở về làng Vũ Đại, người ta không còn thấy hình bóng của anh nông dân khỏe mạnh, hiền lành. Thay vào đó là một thằng du côn, sẵn sàng gây sự. Y mang vẻ ngoài của một tên bặm trợn, số má đáng kinh tởm. “Cái đầu trọc lóc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen và rất cơng cơng , hai mắt gườm gườm trông gớm chết”. Là một kẻ chuyên đập đầu, rạch mặt ăn vạ nên cái mặt hắn biến dạng. Nó “vằn dọc vằn ngang, không thứ tự biết bao nhiêu là sẹo…nó không phải mặt người: nó là mặt một con vật lạ”. Nhân vật đã biến hình về nhân dạng, người ta không coi y là người thậm chí một con vật bình thường y cũng không bằng.

        Từ nhà tù trở về, không người thân thích, không thước đất cắm dùi, thử hỏi Chí Phèo biết làm gì để sống? Gặp phải kẻ thống trị cao tay, lọc lõi như Bá Kiến, tất yếu Chí Phèo dần dần bị thu phục. Già đời trong nghề bóc lột, Bá Kiến đầy đủ kinh nghiệm khi ứng xử với các hạng người trong xã hội nông thôn. Lão đã tìm cách “xử nhũn” với Chí Phèo, hướng sự uất ức, điên khùng của y sang kẻ khác. Sau lần đòi nợ cho Bá kiến ở nhà Đội Tảo nhờ sự may mắn tình cờ, Chí Phèo trở thành công cụ mù quáng trong tay chính kẻ thù ban đầu. Từ đây, Chí Phèo triền miên trong những cơn say. “Hắn say thì hắn làm tất cả những gì người ta sai hắn làm”. Chí Phèo gây tội ác trong cơn say một cách vô thức. Y đã bán linh hồn cho quỷ dữ để trở thành mối ghê sợ, khinh bỉ của cả làng Vũ Đại. Chị Dậu (“Tắt đèn” của Ngô Tất Tố) còn có đứa con, có ổ chó để đem bán? Chí Phèo có gì để bán? Y đành bán đi nhân phẩm với cái giá rẻ mạt bằng vài đồng bạc để uống rượu. 

           Có thể nói, Chí Phèo là tiêu biểu cho số phận của người nông dân bị đè nén, bóc lột , tiêu biểu cho sự tha hóa phổ biến trong cái xã hội tàn phá tâm hồn con người. Khi những người nông  dân vốn lương thiện nhưng tăm tối bị rơi vào tình trạng bần cùng hóa thì rất dễ uất ức mà trở thành những kẻ cố cùng liều thân. Gặp phải kẻ xảo quyệt, sự liều thân cô độc này rất dễ bị lợi dụng, mua chuộc trở thành sự phá hoại mù quáng, trở thành tay chân cho những kẻ tử thù. Có thể khẳng định, việc xây dựng nhân vật Chí Phèo của Nam Cao đã mang theo sức phê phán mãnh liệt và ý nghĩa điển hình lớn lao. Đó là lời mỉa mai đầy chua xót xã hội thối nát mục ruỗng chèn ép người nông dân, mà có lẽ không chỉ là trong xã hội cũ, không chỉ với người nông dân!

         Khắc họa nhân vật Chí Phèo, Nam Cao đã xót xa chỉ ra rằng hoàn cảnh nghiệt ngã có thể biến con người thành kẻ thô lỗ, độc ác, làm tâm hồn cằn cỗi u mê. Tuy nhiên, trong khi đi vào miêu tả một cách tàn nhẫn những nét tiêu cực của người nông dân, Nam Cao vẫn luôn đứng trên lập trường nhân đạo, yêu thương và trân trọng. Chí Phèo đáng sợ, đáng trách nhưng chúng ta không thể không thấy dấy lên nhiều hơn trong lòng một nỗi niềm thương xót cho thân phận y. Nếu được lựa chọn, có ai muốn mình trở thành kẻ bị cô lập, bị xua đuổi, khinh bỉ. Điểm sâu sắc trong chủ nghĩa nhân đạo của Nam Cao là biết phát hiện và khẳng định vẻ đẹp khuất lấp của con người ngay cả khi họ bị rạch nát cả bộ mặt người, bị giết chết tâm hồn con người. Chí Phèo cũng vậy. Bên trong cái hình hài gớm ghiếc vẫn luôn tồn tại khát khao lương thiện, khát khao làm người đáng trân trọng.

        Quá trình hồi sinh của Chí Phèo bắt đầu từ khi y gặp Thị Nở. Cuộc gặp gỡ tình cờ, sự săn sóc giản dị và ân tình của Thị Nở đã đánh thức người cố nông lương thiện bấy lâu ngủ yên trong hình hài của con quỷ dữ. Lần đầu tiên trong đời, Chí Phèo được chăm sóc bởi một bàn tay đàn bà, được ăn một bát cháo tử tế do người khác trao chứ không nhờ cướp giật.  Từ đây, Chí Phèo biết còn có người thương mình. Bát cháo hành khi ấy đã mang theo hương vị ngọt ngào của tình yêu đã đưa Chí Phèo trở lại làm một con người. Y bắt đầu tỉnh táo nhận thức về tình cảnh của cuộc đời mình. Lần đầu tiên, Chí Phèo biết buồn, biết sợ – sợ tuổi già, đói rét, ốm đau và sự cô độc. Cũng lần đầu tiên, Chí Phèo nghe thấy tiếng gõ mái chèo của anh thuyền chài đuổi cá, tiếng chim hót, tiếng nói chuyện của những người đàn bà đi chợ bán vải qua nhà. Tất cả khung cảnh bình dị khiến Chí Phèo mơ hồ nhớ lại ước mơ hạnh phúc bình dị của anh nông dân hiền lành, lương thiện trước đây. Ăn bát cháo hành của thị Nở , Chí Phèo cứ bâng khuân nhớ và tha thiết ao ước. “Hết ngạc nhiên thì hắn thấy mắt hình như ươn ướt…Hắn thấy lòng thành trẻ con. Hắn muốn làm nũng với thị như với mẹ…Trời ơi, hắn them lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao”.

        Với Chí Phèo, cô Thị Nở xấu ma chê quỷ hờn trở thành thiên sứ cứu rỗi linh hồn. Thị mang đến cho y không phải bát cháo hành mà cao hơn chính là thị đã trao cho y hi vọng sống. Thị có khả năng vực y dậy trong đống sình lầy dơ bẩn đưa y lần nữa quay lại thế giới con người. Thế nhưng, trái ngang thay, người đàn bà dở hơi ấy lại không hề biết đến những điều phi thường kia. Thị Nở nghe lời bà cô thị, bỏ rơi Chí Phèo. Quyết định của Thị Nở như một cái tát vào khát khao hoàn lương của Chí Phèo. Y đau đớn, phẫn uất và tuyệt vọng . “Nhưng tức quá, càng uống càng tỉnh ra. Tỉnh ra, chao ôi, buồn! Hơi rượu không sặc sụa, hắn cứ thoang thoảng thấy hơi cháo hành. Hắn ôm mặt khóc rung rức”. Sau chấn động tâm lí, Chí  Phèo bừng tỉnh để nhận ra kẻ thù thực sự của mình. Trước mặt Bá Kiến, Chí Phèo dõng dạc đòi “làm người lương thiện”. Lưỡi dao vung lên, cái chết của Chí Phèo làm hồi sinh thực sự một con người lương thiện. Người cố nông Chí Phèo đã chính tay kết liễu tên lưu manh Chí Phèo. Một Chí Phèo bằng xương bằng thịt đã chết nhưng sống lại trong long người đọc là hình ảnh một Chí Phèo lương thiện đang lớn tiếng đòi quyền sống.

        Chí Phèo cũng như nhiều nhân vật của Nam Cao thường được đặt trong tình thế cheo leo bên bờ vực thẳm. Họ chao đảo, ngả nghiêng, thậm chí có thể trượt dài trên con đường lưu manh hóa  nhưng cuối cùng họ vẫn đứng vững trên mảnh đất của con người, trở về với nhân cách con người. Cũng như Chí Phèo, dù có phải chết, cũng chết trên tư thế làm người.

        Qua hình tượng nhân vật Chí Phèo, Nam Cao không chỉ lên tiếng tố cáo xã hội phong kiến thực dân làm tha hóa con người mà còn thể hiện sự xót thương, trân trọng sâu sắc những đau khổ, bế tắc cũng như vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân đương thời. Hơn thế nữa, biết Chí Phèo, biết đến quá trình tha hóa của người nông dân lương thiện, độc giả có cơ hội nhìn lại mình. Thực chất, trong xã hội nào cũng có “những Chí Phèo” đang chấp chới bên bờ vực xa ngã. Đừng thờ ơ, đừng xa lánh mà đẩy họ vào bùn đen nhơ nhuốc “vạn kiếp bất phục” ! Hãy trao cho họ cơ hội được trở về với xã hội để một lần nữa làm người lương thiện! Xã hội sẽ tốt đẹp hơn, đáng yêu hơn biết chừng nào. Đó có lẽ cũng là lời nhắn nhủ của Nam Cao đến bạn đọc muôn đời qua hình tượng nhân vật Chí Phèo.

>>> Xem thêm:

Loading...

Check Also

Phân tích tình huống truyện độc đáo trong Vợ nhặt cuả Kim Lân

(Soạn văn lớp 12) Em hãy phân tích tình huống truyện độc đáo trong truyện …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *