Home / Uncategorized / Phân tích đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia của nhà văn Vũ Trọng Phụng

Phân tích đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia của nhà văn Vũ Trọng Phụng

(Soạn văn lớp 11) Phân tích đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia của nhà văn Vũ Trọng Phụng (Bài phân tích văn của bạn Lê Thu Thủy)

Đề bài: Phân tích đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia của nhà văn Vũ Trọng Phụng

BÀI LÀM

        Vũ Trọng Phụng được biết đến là một nhà văn hiện thực phê phán với nhiều tác phẩm gây tiếng vang trên văn đàn như Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, Giông tố, Số đỏ, Vỡ đê. Nói chung, các sáng tác của ông luôn toát lên niềm căm phẫn mãnh liệt với cái xã hội mà ông  gọi là “chó đểu” và tiểu thuyết Số đỏ cũng là một trong số ấy. Để hiểu phần nào tiếng nói phê phán trong tác phẩm được đánh giá vào loại xuất sắc nhất của văn xuôi Việt Nam, hãy cùng đi tìm hiểu đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia (trích chương V của tiểu thuyết Số đỏ).

Loading...

         Tiểu thuyết Số đỏ, sáng tác năm 1936, là lời đả kích sâu cay xã hội tư sản thành thị đang chạy theo lối sống nhố nhăng, đồi bại đương thời. Dùng tiếng cười làm vũ khí, tác phẩm bóc trần bản chất thối nát của các phong trào ‘âu hóa”, “Tây học”, “thể thao”…được bọn thống trị khuyến khích và lợi dụng. Vũ Trọng Phụng đã ném ra hàng loạt nhân vật đi tiên phong cho các phong trào đó như Xuân Tóc đỏ, bà Phó Đoan, vợ chồng Văn Minh, TYPN…Chúng tự phong là những nhà cải cách  xã hội nhưng thực chất chỉ là lũ bịp bợm, dâm ô, đểu giả và bịp bợm. Đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia trích trong chương V của tiểu thuyết Số đỏ. Đây được xem là một tấn bi hài kịch đặc sắc nhất tác phẩm phản ánh sự lố lăng, vô đạo đức của xã hội thượng lưu ngày trước. Đoạn trích kể về niềm hạnh phúc vô bờ bến, niềm vui tột độ của lũ con cháu đại bất hiếu, của một gia đình vô phúc trước cái chết của cụ cố tổ. Đám tang diễn ra bi hài, không phải hướng tới thể hiện sự tiếc thương với người đã khuất mà như dịp may để một lũ người phô phang hết nỗi vui sướng dạt dào khi đạt được mục đích.

     Trước hết, cần phải nói về mâu thuẫn trào phúng cơ bản của đoạn trích được thể hiện ngay từ nhan đề Hạnh phúc của một tang gia. “Hạnh phúc” và “tang gia” vốn là hai từ ngữ thuộc về hai trường từ vựng hoàn toàn đối lập nhau. Nhắc đến “tang gia” – gia đình có người mất, theo tâm lý thông thường chúng ta sẽ liên tưởng hay đến một bầu không khí tang thương, thảm đạm và ủ dột. Bởi trước sự ra đi của người máu mủ, ruột thịt, ai mà không đau xót, tiếc thương. Còn “Hạnh phúc” là trạng thái tâm lí đạt được khi thỏa mãn một nhu cầu, mong muốn nào đó từ  nhỏ bé, giản dị đến lớn lao. “Tang gia hạnh phúc” là khi sự ra đi của người chết chính là mong mỏi, khát khao của người sống. Ở đây, trong cái gia đình nổi tiếng “danh giá”, đám con cháu đã tỏ ra hết sức vui mừng, sung sướng trước cái chết của cha, ông mình. Bởi lẽ, người chết vô phúc nắm giữ cái gia tài kếch sù mà nếu ông cụ còn sống, lũ con cháu chỉ dám thèm thuồng, ước muốn. Ông Văn Minh, cháu nội người đã khuất thậm chí còn thầm biết ơn Xuân Tóc đỏ vì y đã “vô tình gây ra cái chết của một ông già đáng chết”. Niềm hạnh phúc của gia đình vô phúc ấy đã không khỏi khiến người đọc cười ra nước mắt. Chua xót làm sao khi không chỉ là tình người, mà đến cả tình máu mủ, ruột rà cũng trở nên xa lạ.

     Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng mâu thuẫn trào phúng, Kim Lân còn khắc họa hệ thống nhân vật độc đáo thông qua niềm hạnh phúc muôn hình muôn vẻ của đám con cháu trước sự ra đi của một người thân ruột thit. Đó là những người tự nhận là Âu hóa, tân thời trong một đại gia đình danh giá nhưng mang bản chất lại thối nát, dối trá, bịp bợm và nhố nhăng đến đáng khinh.

     Nhân vật đầu tiên đáng chú ý là cụ cố Hồng, một con người mang bản chất háo danh. Trước sự ra đi của cha, cụ cố Hồng không hề đau đớn, xót thương. Cụ “nhắm nghiền mắt lại mơ màng nghĩ đến cái lúc cụ mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu, để cho thiên hạ phải chỉ trỏ: Úi kìa, con giai nhớn đã già đến thế kia kìa!”. Thậm chí, lo toan thu xếp một đám ma to tát cho cha cũng là để thiên hạ phải trầm trồ, xuýt xoa chứ hoàn toàn không phải vì mong đấng sinh thành mồ yên mả đẹp. Cha chết đi, cụ trở thành người cao tuổi, uy vọng nhất trong cái đại gia đình danh giá, cụ lấy làm hãnh diện lắm. Câu cửa miệng của cụ luôn là “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi” mặc dù thực chất chả biết gì.

        Người đức cao vọng trọn nhất gia đình đã vậy, những người khác cũng chẳng khá hơn. Ông văn minh, cháu nội người đã khuất thì tỏ ra hết sức vui mừng vì từ bây giờ “cái chúc thư kia sẽ đi vào thời kì thực hành chứ không còn là lí thuyết viển vông nữa”. Thậm chí, nỗi niềm của ông ta còn trở nên đặc biệt ti bỉ, bất hiếu khi trong suy nghĩ , ông ta luôn coi việc Xuân Tóc đỏ vô tình làm chết cụ cố tổ là một cái ơn to vì Xuân “đã gây ra cái chết cho một ông già đáng chết”. Vợ ông, bà Văn Minh lại vui mừng vì có dịp lăng xê những mốt mới nhất của tiệm may Âu hóa đó là bộ đồ xô gai tân thời, cái mũ mấn trắng viền đen có thể khiến cho những ai có tang đương đau đớn “được hưởng chút hạnh phúc ở đời”. Bà Văn Minh chính là đại diện cho kiểu người thực dụng đến vô tình, vô nghĩa. Đến Cô Tuyết ngây thơ niềm hạnh phúc lại biểu hiện theo một cách khác. Đám tang trở thành dịp may hiếm có để cô phô phang, chứng tỏ với thiên hạ rằng cô vẫn giữ được chữ trinh. Cô mặc bộ trang phục ngây thơ đến lố bịch “cái áo dài voan mỏng, trong có coóc-sê, trông như hở cả nách và nửa vú”. Trên mặt Tuyết lại mang vẻ buồn lãng mạn vì chờ mãi mà không thấy bạn giai đâu cả. Cô Tuyết xem đám tang là nơi hò hẹn, tình tự mà chẳng cần quan tâm người chết là người thân ruột thịt của mình. Cậu tú Tân, người mang danh Tây học tỏ ra hết sức hồ hởi, thích thú vì có dịp khoe mẽ tài chụp ảnh và sử dụng mấy cái máy ảnh đã mua từ lâu mà chưa dùng đến. Ông Phán mọc sừng thì hết sức hồ hởi, vui mừng vì được cụ cố Hồng hứa chia thêm cho vài nghìn đồng vì cái sừng quý hóa bà vợ đã cắm trên đầu ông ta.

     Tất cả con cháu trong cái gia đình vô phúc ấy đang cùng nhau ăn mừng trên một xác chết. Nếu tinh ý, chúng ta có thể nhận ra, những cái tên được nhà văn đặt cho nhân vật hết sức tốt đẹp nhưng lại hoàn toàn đối lập với con người, bản chất của họ. Ông bà Văn Minh thì văn minh đến độ thực dụng không còn biết đến những truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Cô Tuyết ngây thơ thì ngây thơ đến độ lẳng lơ, đĩ thõa, ăn mặc khêu gợi làm cảm động biết bao ông tai to mặt lớn, trong đám tang không quên liếc mắt đưa tình với bạn giai. Cậu tú Tân – người mang danh tây học, tiến bộ thì chả khác gì một kẻ vô học thiếu hiểu biết…  Vũ Trọng Phụng đã chỉ ra đằng sau cái vỏ bọc văn minh, học thức là những bộ mặt thối nát, mục ruỗng, những tâm hồn băng hoại, vô lương. Dường như những truyền thống tốt đẹp, những chuẩn mực ứng xử và giá trị đạo đức đã bị đảo lộn, tiêu diệt bởi thói vị kỉ xấu xa.

      Không chỉ riêng đám con cháu, những người ngoài cuộc không ai không được thơm lây từ cái chết của ông cụ già. Và cũng chẳng ai có bộ mặt “người”. Hai viên cảnh sát thất nghiệp Min Đơ và Min Toa vui mừng vì đang lúc thất nghiệp được gọi đi bảo vệ trật tự cho cái đám ma to tát. Bạn của cụ cố Hồng, những ông tai to mặt lớn trong xã hội thượng lưu đến đám tang như để khoe mẽ đám huân huy chương lấp lánh trên ngực và ai nấy đều hết sức cảm động “khi trông thấy làn da trắng thập thò trong làn áo voan trên cánh tay và ngực Tuyết” dù đang ở ngay bên linh cữu. Đó thực chất chỉ là những kẻ háo sắc đến vô sỉ. Hàng trăm trai thanh gái lịch đi đưa đám với vẻ mặt buồn rầu chuẩn mực. Nhưng thục chất họ đến đám tang để chim chuột, chê bai, bình phẩm nhau, nói về những chuyện nhảm nhí, đồi phong bại tục.

       Với những con người giả dối, bịp bợm như những diễn viên hài kịch cừ khôi thì khung cảnh đám tang với sự góp mặt của họ cũng thật đặc biệt. “Đám ma theo cả lối Ta, Tàu, Tây, có kiệu bát cống, lợn quay đi lọng, cho đến lốc bốc soảng và bú dích , và vòng hoa, có đến ba trăm câu đối, vài trăm người đi đưa, lại có cậu Tú Tân chỉ huy, những nhà tài tử chụp ảnh đã thi nhau như ở hội chợ” Một cái đám ma to tát làm huyên náo cả phố chợ. Thực chất, tất cả sự long trọng, danh giá của cái đám ma ấy chỉ là sự phô trương, giả dối, rởm đời theo lối hổ lốn, tạp nham đến buồn cười.

        Có thể nói, để làm nên thành công vượt trội của đoạn trích, ngoài việc xây dựng tình huống trào phúng cùng hệ thống nhân vật độc đáo như đã kể trên không thể không nói đến cái tài của Vũ Trọng Phụng trong việc sử dụng giọng điệu, ngôn từ trần thuật hết sức điêu luyện. Với mục đích tạo tiếng cười trào phúng, giọng điệu nhà văn đầy mỉa mai, khinh bạc. Ông khinh cái lũ người bất nhân, vô sỉ và gải dối mang danh tân thời, ông  thán phục sự diễn xuất tài ba của các diễn viên hề kịch bậc thầy trong một cái xã hội nhiễu nhương, hỗn loạn và tạp nham. Khi nói về đám tang to tát lũ con cháu tổ chức, nhà văn đã thốt lên: “Thật là một đám ma to tát có thể khiến cho người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng nếu không gật gù cái đầu”. Hay khi nói về cái nỗi đau buồn của ông Văn Minh “Ông phân vân, vồ đầu rứt tóc, lúc nào cũng đăm đăm chiêu chiêu, thành thử lại thành ra hợp thời trang, vì mặt ông thật đúng cái mặt một người lúc gia đình đương là tang gia bối rối.”

       Cũng trong đoạn trích, Kim Lân đã sử dụng hết sức điêu luyện hệ thống ngôn từ để làm bật lên cái đáng cười, cái xấu xa của xã hội tư sản thành thị. Đầu tiên là việc đặt bên cạnh nhau những từ ngữ thuộc hai trường từ vựng đối lập ví như nói về “tang gia” mà ông khẳng định “làm cho nhiều người sung sướng” và “ai ai cũng vui vẻ cả” hay “công hiệu đến mức mất mạng” hoặc “những việc trắc trở” đã khiến cho ông già hơn tám mươi tuổi “chết một cách bình tĩnh”…Ngoài ra, Vũ Trọng Phụng, cũng sử dụng điệp ngữ rất đắt. Điệp ngữ “đám cứ đi” lặp lại hai lần trong đoạn cuối là lời khẳng định mọi sự dối trá, lố bịch vẫn sẽ tiếp diễn mà không có dấu hiệu dừng lại. Xã hội dơ bẩn, nhơ nhớp ấy đã không thể đi đến hồi cứu vãn.

        Qua đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia, Vũ Trọng Phụng đã lên tiếng tố cáo mạnh mẽ xã hội tư sản đương thời với cái mác văn minh, tân tiến nhưng thực chất lại thối nát, bẩn thỉu. Trong cái xã hội ấy, đạo đức con người bị tha hóa, băng hoại đến mức đáng sợ. Chúng ta thậm chí không thể nhận ra một tâm hồn người nguyên vẹn sau những bộ mặt người. Tất cả giống như những con ác thú, không nhân tính, không tình người. Chúng không biết đau trước sự ra đi của một sinh mạng dù đó có là máu mủ của mình. Vũ Trọng Phụng nói về con người, xã hội bằng giọng mỉa mai, cợt hả và đầy đả kích nhưng càng khinh ghét bao nhiêu nỗi đau chua xót càng khắc khoải bấy nhiêu. Rồi xã hội sẽ đi về đâu, rồi loài người sẽ sống ra sao với sự dối lừa, với sự vô tình bạc nghĩa đang ăn mòn tâm hồn họ?

>>> Xem thêm:

Loading...

Check Also

Phân tích vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt

(Văn mẫu lớp 12) Em hãy phân tích vở kịch Hồn Trương Ba da hàng …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *